Thông tin cần biết về ấm tử sa

Ấm tử sa là một loại ấm nổi tiếng trong giới sành trà ở Việt Nam và cũng như các nước trong khu vực. Đây là một loại trà cụ nổi tiếng bởi nhiều công năng tuyệt vời của nó. Tuy nhiên với người mới chơi họ dễ bị hoang mang khi thấy sự đa dạng về màu sắc cũng như kiểu dáng của ấm tử sa. Vậy tại sao ấm tử sa lại có nhiều màu sắc đến thế và những kiểu dáng nào thường được người sành trà yêu thích nhất. Chúng ta cùng đi vào bài viết ngày hôm nay để hiểu hơn về ấm tử sa nhé.

Thông tin cần biết về ấm tử sa

Tìm hiểu nguồn gốc về đất tử sa
Ấm tử sa có nhiều màu sắc là bởi thành phần đất tử sa tạo nên nó. Đất tử sa không có một loại mà tùy vào nhiều yếu tố (loại đất, nồng độ các chất trong đất, đất ở các tầng đai chất khác nhau,…) mà ấm tử sa khi ra thành phẩm sẽ có màu sắc khác nhau.

Tại vùng đất Nghi Hưng – Nghi Hưng thuộc tỉnh Giang Tô (Jiangsu) của Trung Quốc có loại đất sét nổi tiếng được gọi là đất Tử Sa (Zhisa), loại đất chuyên để làm ra ấm pha trà tuyệt hảo mà giới sành trà rất ưa chuộng.

Những loại đất chính được dùng trong chế tác ấm tử sa:

-Đất sét nguyên khoáng (Original, Natural): Đất sét nguyên khoáng là loại đất tự nhiên được khai thác trực tiếp từ các mỏ núi đá ở vùng Nghi Hưng thuộc tỉnh Giang tô, Trung Quốc. Hiện nay số lượng đất nguyên khoáng còn lại không nhiều và ngày càng trở nên khan hiếm.

-Đất phối (Mixed): Theo như tên gọi đất phối được tạo ra bằng cách phối đất nguyên khoáng với nhau, hoặc phối đất nguyên khoáng với một vài nguyên liệu tự nhiên khác. Đất phối được tạo ra với mục đích chính là tận dụng đất nguyên khoáng vì như trên đã nói đất nguyên khoáng ngày càng khan hiếm.

-Đất nhân tạo (Artificial): Đất nhân tạo là đất được phối một số thành phần khoáng chất khác cùng với đất nguyên khoáng nhưng tỉ lệ đất nguyên khoáng rất thấp. Hiện nay loại đất này được sử dụng rất phổ biến để tạo ra những chiếc ấm có màu sắc đa dạng và bắt mắt nhưng chất lượng đất thì không thể tốt được bằng đất nguyên khoáng.

Trên thực tế có rất nhiều loại đất với những tên gọi khác nhau được sử dụng để làm ấm, cách đặt tên đất thường thường được đặt theo sắc độ (màu sắc) của đất. Những loại đất nguyên khoáng cơ bản mà các nghệ nhân làm ấm thường hay sử dụng.

Đất tử sa
Đầu tiên phải kể tới là đất Tử sa (Zi ni) có màu chủ yếu là nâu tím hoặc tím đen. Đất tử sa có nhiệt độ chịu nung khoảng 1180°C và độ co ngót so với ban đầu khoảng 10% – 11%. Về màu sắc nhiều tài liệu mô tả đất tử sa có màu tím gọi là cát tím (purple sand) nhưng thực tế đất tử sa có màu nâu tím (purple-brownish) hoặc màu nâu (brown) nhiều hơn.

Đất Hồng sa
Đất Hồng sa có nhiệt độ chịu nung khoảng 1100°C và độ co ngót so với ban đầu khoảng 14%. Hồng sa có màu đỏ-cam là chủ yếu, và vì Hồng sa nguyên khoáng gốc là tử sa nên nó có cả màu đỏ-nâu. Đặc biệt đất hồng sa cũ (đất già, đã được khai thác lâu) có màu đỏ sậm nhưng bây giờ loại này rất hiếm.

Đất Lục sa
Đất Lục sa nguyên khoáng được mô tả là có các chấm màu xanh nhạt (light-green) và là loại đất hiếm trong tự nhiên, có nhiệt độ chịu nung của nó khoảng 1160°C và độ co ngót so với ban đầu khoảng 14%. Cũng do Lục sa là đất hiếm và kết cấu màu sắc không bền nên đất Lục sa thường hay được phối với các loại đất khác hoặc các nguyên liệu khác khi làm ấm.

Đất Đoàn sa
Đất Đoàn sa nguyên khoáng thường thường sẽ có màu vàng là chủ yếu (yellow) ngoài ra còn có màu be (beige) hoặc vàng be và cũng là loại đất hiếm trong tự nhiên, nhiệt độ chịu nung của nó khoảng từ 1175°C – 1180°C, độ co ngót so với ban đầu khoảng 12%. Dưới đây là màu đoàn sa hay gặp trong thực tế.

Đất Chu sa
Trong tự nhiên Chu sa là loại đất có nhiệt độ chịu nung cao nhất khoảng 1700°C và độ co ngót so với ban đầu khoảng từ 18% – 25%).

Một vài mẫu ấm tử sa đang được ưa chuộng nhất hiện nay
Ấm Thạch Biều
Kiểu dáng ấm đơn giản, thiết kế hình trụ Kim Tự Tháp. Ấm Thạch Biều xưa được gọi là Thạch Điều. Chữ Điều trong từ vựng trung hoa được chú thích là dụng cụ có vòi ,có quai xách được treo để đun nước sôi ( còn ta thường gọi là cái Xoong) Điều nguyên thủy là vật dụng kim loại biến thành vật dụng gốm, được thấy sớm nhất vào thời Bắc Tống.

Chữ Thạch để chỉ một thứ vật liệu có tính chất cứng như đá còn chữ Điều chỉ một vật có thể đựng một thứ gì đó bên trong như chiếc hũ có quai xách vòng trên cao.

Còn dáng ấm Thạch Biều lại có kết cấu kiểu hình tam giác nếu nhìn trực diện, quai ấm cũng được tạo hình giống như 2 cạnh của tam giác, vòi đặt cao, miệng ấm rộng, công năng sử dụng tốt.

Ấm có công năng tốt, miệng rộng dễ tháo xác trà, nắp ấm khít, quai cầm thế chắc chắn, vòi dựng tạo hình khối, rót trà thành dòng suôn.

Ấm Thủy Bình
Ấm nổi lênh đênh trên mặt nước mà không bị nghiêng ngã, đó là lí do tại sao người ta đặt tên ấm là Thủy Bình. Ấm thủy bình được xem là tiêu biểu nhất của ngày xưa phải nhắc đến ấm Thủy bình của mạnh Thần.

Ấm có dáng nhỏ, thường dành cho độc ẩm hoặc quần ẩm là chủ yếu. Nhưng ngày nay, sự đa dạng hóa về nhu cầu người dùng cho nên những chiếc ấm thủy bình cỡ lớn (quần ẩm) được chế tác phục vụ nhu cầu người sử dụng, vẫn đảm bảo các công năng vốn có của ấm.

Ấm có quai cong tròn mềm, thân tròn trịa, núm lắp ấm tạo hình như viên ngọc. Vòi ấm thẳng, hướng góc khoảng 45 độ so với thân ấm.

Ấm Văn Đán
Dòng ấm này thuộc dạng hay bị nhầm giữa ấm Tây Thi và Văn Đán. Ấm Văn Đán được sáng tác vào cuối đời Minh đầu đời Thanh, hình dáng gần giống ấm “Tây Thi“. Văn Đán trông vẻ cổ điển mộc mạc. Đó là đặc điểm thẩm mỹ nghệ thuật tương đối được chú trọng đương thời. Văn Đán được giải theo nghĩa là: ” Văn” chỉ sự dịu dàng nho nhã, ngoại hình tư thái ung dung.”Đán” là chỉ nữ diễn viên trong hài kịch bấy giờ.

Hiện nay, ấm Văn đán,Tây Thi,quý phi biến hóa đa dạng, tùy theo phong cách của thợ gốm mà thành, cao thấp phì ốm, muôn màu muôn vẻ, khiến việc gọi tên có khi cũng có sự nhầm lẫn. Tuy vậy,vẫn còn giữ được hình thể nguyên thủy của ấm Văn Đán. Văn nhân đời thanh Ngô Mai Đỉnh khen ấm văn đán rằng: Về mô phỏng hình tượng, nhã nhặn tựa vai mĩ nhân,cốt cách cao tựa Tây Tử (Tây Thi nhũ ).
Ấm vòi ngắn, thân hơi nhô tròn, quai hơi vặn xuống phía dưới. Tổng thể ấm về công năng trọn vẹn, nghiêng ấm rót, dòng trà cong vút.

Ấm Tây Thi
Ấm tử sa Tây hội tụ những nét đẹp của người phụ nữ. Tổng thể ấm là các đường cong mềm, ấm vượng phú quý, phỏng bầu ngực tròn đầy của nàng Tây Thi xinh đẹp “chim sa cá lặn“. Hình thể chiếc ấm đất tử sa này cân đối, thân ấm tròn đầy đặn, quai cong mềm mại, núm nắp ấm, vòi ấm phỏng đẹp tựa “nhũ hoa“, 4 chi tiết “Hình – Thần – Khi – Thái” hội tụ trọn vẹn trong chiếc ấm. Bởi vậy, ấm được nhiều trà nhân ưa thích.

Nguồn gốc ấm “Tây Thi Quai Ngược” Ấm Tây Thi hay bị nhầm với ấm Văn Đán. Ấm Văn Đán cách điệu cao nhã nên có thêm “Tây thi Nhũ”. Tức nói lên hình tượng ấm tựa như bầu ngực bầu bĩnh phong mãn của nàng Tây Thi .

Người đời sau thấy tên “Tây Thi Nhũ” hơi khiếm nhã, nên được sửa lại là “Tây Thi Quai Ngược”. Người làm ấm Tây Thi quai ngược là nghệ nhân rất nổi tiếng Đời Thanh tên Từ Hữu Tuyền.

Ấm Chuyết Cầu – Xuyết Cầu
Ấm Xuyết Cầu là loại ấm điển hình được đánh giá cao về tổng thể “Hình – Thần – Khí – Thái” trong các loại ấm có hình tròn truyền thống, cũng là 1 trong những kiểu dáng đặc biệt ưu tú của ấm tử sa. Tạo hình cơ bản là núm, nắp ấm và thân ấm là 3 hình tròn theo trình tự từ bé đến lớn mà hợp thành ấm xuyết cầu.

Bụng ấm là hình tròn lớn, nắp ấm là hình tròn nhỏ hơn, tròn nhỏ nằm trong vòng tròn lớn, ven miệng và ven nắp xuyết cầu có đều có 1 viền đắp nổi. Viền trên nắp lớn dày và nổi hơn viền ven miệng ấm,trên lớn dưới nhỏ, khi đậy nắp sẽ hợp thành 2 viền, thường gọi là “thiên áp địa” hay “viền văn võ” hoặc “viền mẫu tử”.

Vào thời Dân quốc, ấm Chuyết Cầu của nghệ nhân Trình Thọ Trân được xem là xuất sắc trong mẫu ấm xuyết cầu. Tạo hình của ấm xuyết cầu, đúng theo nghĩa sáng tác của ấm, các vòng tròn đan chuyết với nhau, đặt tên theo đặc điểm kết cấu tạo của ấm.

Nghệ nhân đời Thanh tên Trình Thọ Trân, lúc chế ấm nghệ nhân đã bước sang tuổi 80 và mẫu ấm này đạt giải khuyến khích tại cuộc triển lãm Ấm Tử Sa tại Panama. Kiểu dáng cổ, hài hòa khí thái, công năng hữu hảo, chất đất làm ấm thường là các loại đất cổ, hiếm nên được sưu tầm và ưa thích.

Địa chỉ mua ấm tử sa uy tín, giá rẻ tại Hà Nội
Sau khi hiểu về các loại ấm trà đang có mặt trên thị trường, câu hỏi đặt ra là nên mua ấm trà ở đâu để tránh mua phải hàng giả hàng kém chất lượng? Như đã nói, ấm tử sa ngày càng hiếm vì đất tử sa bị khai thác quá nhiều đã trở nên khan hiếm hơn. Một chiếc ấm cũng có giá không rẻ vậy nên việc xuất hiện ấm tử sa giả là điều dễ hiểu. Việc các bạn khi muốn mua ấm pha trà cần làm đó là tìm kiếm một địa chỉ mua hàng uy tín có sự bảo đảm trên toàn quốc.

Gốm sứ chúng tôi là một trong những đơn vị như thế. Chúng tôi cam kết mang đến cho người tiêu dùng những dòng sản phẩm được sản xuất và ra lò từ những mẻ gốm mới nhất tại làng nghề Bát Tràng, từ những người thợ lành nghề và dày dặn kinh nghiệm. Ngoài ra, chúng tôi còn có đội ngũ nhân viên hiểu biết có thể hỗ trợ bạn nhanh chóng chọn lựa được những bộ ấm chén gốm sứ Bát Tràng Hà Nội phù hợp nhất!

Có thể thấy, từng bộ ấm chén tại gốm sứ chúng tôi đều được ra lò từ những người thợ thủ công truyền thống, có bề dày kinh nghiệm cũng như những đam mê làm việc riêng của mình. Từ đó, họ luôn cho ra đời những mẫu thiết kế rất độc đáo, vẻ đẹp riêng mà không ở đâu có thể thay thế, được nhiều thế hệ người tiêu dùng ưa chuộng.